मनातलं विश्व

अक्का

2011-07-13T21:10:00.002+05:30

अक्का मनोहर म्हणजे माझ्या सासूबाई. पण लग्न होऊन या घरात आले आणि या घरची लेकच झाले. मनातले सर्व रुसवे, तक्रारी मुलीच्या हक्काने अक्कांजवळ मी कराव्या आणि त्यांनीही आईच्या मायेने माझं मन समजून घ्यावं असं कित्येकदा घडलंय. अक्का एक साधी कुटुंबवत्सल स्त्री. त्यांचा प्रेमळ स्वभाव आणि प्रसन्न हास्य पाहून परका, अपरिचितसुद्धा त्यांचा जवळचा व्हायचा.

सकाळपासून रात्रीपर्यंत कुणीही कधीही घरी यावं, अक्कांनी नेहमीच त्याचं हसतमुखाने स्वागत केलंय हे मी प्रत्यक्ष अनुभवलंय. अत्यंत निरपेक्ष व सहज सर्वांवर प्रेम करणे हा त्यांचा स्वभाव. म्हणून त्या रागावल्या तरी त्यांचा राग फार काळ टिकत नसे. माझे सासरे पूर्वीच्या काळाप्रमाणे स्वभावाने गंभीर. ते फारसे कधी कुणाला रागवत नसत. पण त्यांचा न बोलताच धाक वाटत असे. मुलांना, सुनांना आणि नातवंडांनाही अक्का सांभाळून घेत.

एक त्यांचा अत्यंत महत्त्वाचा गुण म्हणजे अक्का कधीही एकाची तक्रार दुसर्‍याजवळ करत नसत. चारही सुनांना त्यांनी आपल्यापरीने प्रेम दिलं. नातवंडांना तर आजी म्हणजे त्यांची मैत्रीणच वाटायची. आजीबरोबर पत्ते खेळणे, मस्ती करणे, तिला गोष्टी सांगायला लावणे.... आजीजवळ दुपारी कोण झोपणार यात एकमेकांशी भांडणे चालायची.

अक्कांचं शिक्षण फारसं नव्हतं. पण तरीही रोजचे वर्तमानपत्र त्या वाचायच्या आणि अनेक इंग्लिश शब्द त्यांच्या शब्दकोषात सहजपणे नांदत. कॅरम खेळायलाही त्यांना आवडत असे. टी.व्ही. आल्यानंतर क्रिकेटची मॅच त्या आवडीने पहायच्या. गाण्यांचीही त्यांना आवड होती. अगदी लहानात लहान मुलाने गाणं म्हटलं तरी त्या मान डोलवून दाद देत असतं. त्या स्वतः प्रसंगानुरूप काव्य करीत. त्यांनी नातवंडांसाठी पाळणे लिहिलेत.

वयाच्या अगदी ऐंशी वर्षातही हरतालिकेच्या दिवशी निर्जला उपवास त्या करत. मंगळागौरीच्या, हरतालिकेच्या जागरणात तर त्या विविध खेळही खेळत. त्या कधीही "मी थकले" म्हणत नसत. सदैव प्रसन्नता हे जणू त्यांना ईश्वराने दिलेलं वरदानच होते.

आज अक्कांना जाऊन चौदा वर्षे झाली तरीही घरात कुठे काही चांगले घडले की त्यांची पटकन आठवण येते आणि टचकन डोळ्यांत पाणी येतं. आज त्यांच्या नातवंडांची प्रगती पाहिली की वाटतं, की हे सर्व पहायला आज अक्का खरंच हव्या होत्या.

प्रवास

2010-10-04T14:32:00.002+05:30

जीव वाढे मातेच्या उदरी
इच्छा सारे मातेच्या पुरविती
करिती कौतुक तिचे अपार
जीव वाढे दिसामासी भरभर

जीव येई जन्मास, आक्रंदे तो क्षणिक
आप्त सारे आनंदती, सोडती सुटकेचा श्वास
जीव आणि माता, सोसती प्रसवाचे त्रास
चाले शोभायात्रा जीवाची, सुरू होई प्रवास

बाल्य तारुण्य मध्यान वृद्धत्व
चारी अवस्थांतुनी चाले प्रवास
जीव चाले जीवनाची वाट
मिळे विविध संगत प्रवासात

बालपणी खेळगडी, तारुण्यात मित्रमैत्रिणी
माध्यानी प्रपंचातील नाती, देती त्यास साथ
आला वृद्धापकाळ, भिवविती सांजसावल्या मनास
लागे अनामिक हुरहूर मनास, कधी संपेल हा प्रवास?

रम्य सकाळ

2008-12-31T14:39:00.000+05:30

उगवला रविकर हा गगनी
उजळली सर्वांगी अवनी

आला आला खट्याळ वारा
सुगंधित करी परिसर सारा

कुणी शुभांगी गुणगुणत मनी
सडा घालते पहा अंगणी

रेखुनी सुंदर रंगावली
रंग भरुनी तिला सजवली

या अशा प्रसन्न वेळी
पाऊले हरीची दारी थबकली

एक प्रसन्न सकाळ

2008-10-05T10:45:00.000+05:30

अहाहा! काय मस्त पाऊस पडतोय बाहेर!
आज रविवार कशाची घाई नाही. बाहेर रात्रीपासून पावसाची रिमझिम सुरुच आहे. सकाळी उठल्यावर पहिला विचार मनात आला की आजची सुट्टी मस्त खावुन-पिवुन पावसाचा आनंद घेत उपभोगायची. लगेच आज काय काय करायचे याचे विचार मनात सुरु झाले. मन तर असं चंचल नं, की एकाच वेळी अनेक गोष्टी करण्याचे विचर सुचु लागतात.
मग मनाला म्हटलं, "जरा गप्प बस की! मला ठरवू दे कहीतरी. आधी मस्त कॉफी कर."
मोठा कप भरुन कॉफी करुन घेतली आणि बसले गॅलरीत पावसाची मजा घेत, पावसाचं क्षणोक्षणी बदलणारं रूप पाहत. झाडांवरुन, पानांवरुन थेंब सरसर खाली येत होते, जणु मोत्यांची माळच कुणी ओवत आहे! झाडाची पानं अगदी स्वच्छ अंघोळ केल्यासारखी पावसाने सुस्नात झाली होती. एक वेगळंच हिरव्या रंगाचं तेज पहायला मिळालं.
कॉफी संपली.
चला आता काहीतरी खायला करु असा विचार केला अन चटकन पोहे करावे म्हणजे जास्त वेळ न जाता मनमुराद आराम करता येईल. परत अस्मादिक पोह्याची बशी हातात घेऊन गॅलरीत स्थानापन्न.
खरंच. अशी सुट्टी फारच क्वचित उपभोगायला मिळते नाही? पावसाचा आनंद घरबसल्या मिळाला नं की त्यातला मज़ा काही औरच! ह्यावर्षी सारखं मनात येत होतं, की कुठेतरी पावसाळी सहलीला जावं. पण मध्यंतरी पावसानी इतकी दडी मारली की वाटलं, परत उन्हाळाच सुरु झाला की काय?
पण ह्या निसर्गराजाला आली दया आणि झाली सुरु पुन्हा मेघांची बरसात. पोहे खाता खाता मन तर कोकणात फिरुनही आलं.
मनाचं आपलं बरं असतं. त्याला फिरायला पैसा, वेळ, वगैरे कहीच लागत नाही. क्षणात ते घरात असतं तर दुसयाच क्षणी कुठे फिरुन येईल ते सांगता येत नाही.
असो.
आपल्याला देवाने मन दिलंय म्हणुन तर आपण आनंदाची अनुभुती घेऊ शकतोय!
अरेच्च्या! पहा. मन बेट परत गंभीरतेकडे वळायला लागलंय. त्याला जरा ताकीद देते आणि येतेच हं परत तुमच्याशी गप्पा मारायला.

मनाचिये गुंती

2008-07-26T12:07:00.004+05:30

मन हे देवाने मानवाला दिलेली देणगीच म्हणावी लागेल. या मनाचा संचार सर्वत्र पूर्ण आयुष्यभर चालत असतो. अनिर्बंध, अनिवार, अमाप विचारांचे प्रवाह या मनात प्रवाहित होत असतात. सुखदुःख, चीड, द्वेष, आनंद, अशा अगणित भावनांचे भांडार या मनात दडलेले असते. मनाचा वेग तर प्रकाशाच्या वेगाहूनही अधिक असतो.

आपल्या कामात मनाचा सहभाग असेल तर ते काम जास्त चांगल्या रीतीने पार पडतं. मनाचा निश्चय झाला, तर कुठलेही अवघड काम करताना भीती वाटन नाही. जर मनाला आज्ञा दिली, की मला लवकर उठायचं आहे, तर मन आपल्याला ठरलेल्या वेळेपेक्षा थोडं आगोदर उठवतं. आपणच आळसाने लोळत पडतो.

रोज सकाळी उठल्यापासून रात्री झोपेपर्यंत आपलं शरीर मेंदूची आज्ञा बिनबोभाट पाळत असतं. रोजची कामं सवयीने आपण करतो. पण ज्या कामात आपलं मन रमतं, ते काम आपल्याला आनंद देतं. संगीत, नाट्य, चित्र, शिल्प, इत्यादि कलांचा आस्वाद पूर्णपणे घ्यायचा असेल, तर मनाचा सहभाग असणं अत्यंत आवश्यक आहे. मनाचा सहभाग सारखा खंडित होत असतो. अस्थिरता तर मनाला मिळालेला शापच आहे जणु. सतत विचारांची मालिका आपल्या मनाच्या पडद्यावर चालू असते. इतक्या कार्यक्षम मनाला एकाग्र करणं फारच कठीण काम आहे.

योग, प्राणायामाच्या सहाय्याने ही एकाग्रता वाढवण्याचा प्रयत्न केला तर मनातल्या सर्व विकारांचा समतोल साधता येईल. मनातल्या नकारात्मक भावना, न्यूनगंड दूर होऊन जीवनाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोण सकारात्मक होईल. मनाचा समतोल राखणे शक्य होईल.

मन ही देवता, मन हा ईश्वर
मन से बडा न कोई

मन हेच ईश्वर आहे. त्याच्याशी प्रामाणिक राहील त्याचे आयुष्य सार्थकी लागेल.

स्वागत नववर्षाचे

2008-04-09T16:25:00.002+05:30

आज गुढीपाडवा. चैत्र प्रतिपदा याच दिवशी ब्रह्म्देवाने सृष्टीची रचना केली.ब्रह्मदेवाच्या या कृतीचे स्वागत गुढी उभारुन करतात. ब्रह्मदेवाच्या कर्तृत्वाचे प्रतिक म्हणुन या गुढीला ब्रह्मध्वज असेही म्हण्तात. १४ वर्षांचा वनवास संपवून याच दिवशी श्रीराम अयोध्येला परत आले. त्यांच्या आगमनाच्या आनंदोत्सव गुढी उभारुन साजरा करतात.
या चैत्राचे आणखी एक महत्व म्हणजे हा वसंत ऋतुचा महिना. शिशिराची पानगळ संपून झाडांना, वृक्षांना नवी पालवी फ़ुटते. कोवळ्या पालवीतून निसर्गाची कोमलता आपल्याला वेगळाच आनंद देते आम्रतरुवर मोहोर फ़ुलतो. कोकीळ गोड स्वरात गात असतो.सर्वत्र आल्हाददायक वातावरण असतं.
वर्षप्रतिपदे पासून ९ दिवस जागोजागी रामजन्मोत्सव साजरा करतात. सर्वत्र मंगलमय,भक्तीमय वातावरण असतं.ऋतुबदलाचा हा काळ असल्याने शरीराची रोग प्रतिकार शक्ती वाढावी म्हणुन गुढीपाडव्याला कडुलिंबाची फ़ुलं,पानं,हिंग,गूळ,चिंच व मीठ यांची चटणी करुन सकाळी खातात.सहा रसांच सेवन केलं जात.
आपण सर्व नववर्षाचे स्वागत करुया. हे नविन वर्ष सर्वांना सुखाचे समृद्धिचे व आनंदाची प्रगतीचे जावे अशी ईश्वर चरणी प्रार्थना करु.

स्वप्न

2008-03-27T22:59:00.000+05:30

स्वप्न म्हणजे काय असतं?
नकळत सारं दिसत
सुप्त मनाचा
मुक्तपणे विहार असतो

स्वप्न म्हणजे सुप्त मनाने
जागेपणी केलेले अवलोकन
अनेक अतर्क्य अनाकलनीय
घटनांचे दृश्यांचे चिंतन

स्वप्न असते झोपेत फ़ुलणारे
जाग येताच विरणारे
आभासालाही खरे मानणारे
मनाला नेहमीच गुंगविणारे

स्वप्नांची ही मालिका
दृश्य दाखविते मनात
जागृती येताच ती
अदृश्य होते क्षणात

निसर्ग आणि धरा

2008-01-16T09:50:00.000+05:30

त्याचं अस्तित्वंच वेगळं. तो अत्यंत अनाकलनीय, सुंदर, मनस्वी. त्याचा वेग, आवेग - सर्वच उस्फूर्त आणि कोसळल्यासारखं. असा हा किमयागार आहे तरी कोण?..... सतत रूपं बदलणारा. क्षणोक्षणी आश्चर्यचकित करणारा. कधी ढगांचे ढोल वाजवीत तर कधी वीजांचा लखलखाट करीत कोसळणार्‍या पावसातून आवेशाने व्यक्त्त होणारा. कधी तप्त झळांनी सर्व प्राणीमात्रांना त्रस्त करणारा.

त्याची सर्वच रूपं कशी रसरसती! त्याचं शांत रूप खूपच लोभस, कोमल, मनाला आल्हाददायक वाटणारं, सौंदर्याने नटलेलं. म्हणून तर मानव नेहमी त्याच्या सानिध्यात जाण्यास उत्सुक असतो. त्याचं नटणं तरी किती विविधरंगी! फुलांचे, पानांचे किती वेगवेगळे आकार, रंग! एकाचं रूप दुसर्‍याहून निराळं. त्याचं शांत रूप जितकं सुखावणारं तितकंच त्याचं रौद्र रूप मनाला भयभीत करणारं. सागर, नद्या अतीवृष्टीने आपली मर्यादा सोडतात आणि पुराने गावंच्या गावं नष्ट होतात. तर कुठे अती उष्णतेने वणवा पसरतो.

अनिर्बंध असतो तो. त्याला मनस्वी स्वभावामुळे विविधप्रकारे व्यक्त होणं जमतं. सुंदर तर तो आहेच; तसाच गूढही आहे. आणि तू, त्याची सखी - त्याच्या मनस्वीपणाला पूर्ण सामर्थ्याने सहन करणारी. किती गं सहनशील तू? त्याचे वेग, आवेग सर्व किती लीलया झेलतेस तू! त्याने पर्जन्याच्या धारांतून बरसावं आणि तू शांतपणे अंतरीच्या गूढ गर्भी शक्य तेवढं जल शोषून साठवून ठेवावं. अगदीच अनावर झालं तरंच नकार देतेस. त्याने तप्त झळांनी भाजुन काढलं तरी तू सहन करतेस. तुझी सहनशीलतेची मर्यादा संपली तर मात्र तू ज्वालामुखीच्या रूपाने आपली असह्य उष्णता बाहेर टाकतेस. आणि परत त्याच्या अनावरतेला सामावून घेण्यास सिद्ध व सज्ज होतेस. त्याने केलेल्या जलसिंचनाने तृप्त होऊन हिरवाईचा शेला पांघरून परत त्यच्या स्वागतास प्रसन्नपणे सामोरी जातेस.

तुझ्याशिवाय त्याचं फुलणं अपुरं आहे आणि त्याच्या उत्कटतेशिवय तूही अपूर्णच आहेस की गं. जन्मोजन्मीचं अतूट नातं आहे तुमचं दोघांचं! मानवाला अन्न, वस्त्र, निवारा देतेस म्हणून तुला अवनि म्हणतात. सर्व सजीवांना आधार देते म्हणुन तुला धरा म्हणतात. सर्वांवर मातेसारखे प्रेम करतेस म्हणून तू वंदनीय आहेस, पूजनीय आहेस. हे धरणीमाते, हे निसर्गराजा, तुम्हाला शतश: प्रणाम!

आई

2007-12-17T08:59:00.000+05:30

आई असते घराचे जागतेपण
तिच्या वावरण्याचे नसते दडपण
शांतपणे देते ती सर्वांना मनोबळ
तिलाच सांगु शकतो आपण मनातील खळबळ

ती असते समईतील वात
मनोभावे रमते ती प्रपंचात
तिचे असणे धरले जाते नेहमी गृहीत
पण नसणे मात्र जाणवते मनाला सदोदित

स्त्री

2007-12-01T15:40:00.000+05:30

स्त्री म्हणजे घराचे घरपण ही व्याख्या फार जुनी झाली. नुसत घरपण जपण हेच तिच कर्तव्य किंवा कर्तुत्व राहील नसून तिच्या कार्याची व्याप्ती वाढली आहे. पूर्वी तिच संपूर्ण जीवन नात्यांच्या बंधनात बांधलेल होत. जन्मत: ती मुलगी नंतर बहिण, पत्नी व नंतर मुलांची माता. या प्रत्येक नात्यात तिला अनेक बंधन आहेत पण तरीही ती सर्व बंधन स्वीकारुनही आजची स्त्री आपल्या हुशारीने, बुद्धीने व कार्याने आपले स्वतंत्र सन्माननीय स्थान जगात मिलावून दाखविते. स्त्री म्हणजे अनाकलनीय न उलगड्णार कोड आहे. ती भोळीभाबडी आहे तशीच चतूरही आहे. ती दवासारखी टवटवित हवेसारखी तरल आहे ती मनाने खंबीर आहे. तिच्यामुळेच घराच घरपण टिकतच पण त्याच बरोबार समाज टिकुन राहण्यास आवश्यक असलेले ऋणानुबंध ही तिच्याचमुळे द्रूढ होतात. एका नव्या जीवाला जन्म देण्याची क्षमता देवाने फक्त तिलाच बहाल केली आहे. ह्या नैसर्गिक देणगीने स्त्री ही जगातील सजीवात सर्वोच्च स्थानावर आहे म्हणूनच ती पूजनीय आहे. ती एका जिवालानूसता जन्म देत नाही तर त्याच पालनपोषण करून त्या जीवाला जगात माणुस म्हणुन जगण्यासाठी सक्षम करण्याचे मोठे कार्य ती सहजतेने करते स्त्रीच कार्यक्षेत्र आता विस्तारल आहे. मुलांच संगोपन, कुटुंबातील नातेसंबध जपणं वृध्दांची आजारी व्यक्तींची सेवा करणं,गरज असेल तर अर्थाजन करून पतील आर्थिक साथही ती देते हे सर्व करताना तिचं शारिरीक व आत्मिक दोन्ही बळ खर्च होत असतं पण ती हसतमुखाने सर्व आघाड्यांवर सतत काम करत असते.स्त्री भावनाप्रधान आहे म्हणुन बाळाला आई मिळते, सासुला चांगली सून मिळते पतीला चांगली सहचारिणी मिळते . समाजाच समृध्द रूप जगासमोर येत ती प्रत्येकच्या भावना जपण्याचा प्रयत्न करते वादविवाद,भांडण टाळण्याचा प्रयत्न करत असते तिच्या मनाचा समतोल चांगला साधला तर जिजाऊसारखी आदर्श माता जगासमोर येते तिच्या मनस्वीपणाचा अतिरेक झाला तर कैकेयीसारखी माता पहायला मिळते. क्षणात हसणारी, क्षणात रडणारी, थोड्या दु:खाने हळवी होणारी, कणखरपणे एखादा निर्णय घेणारी, अशी विविध रूप स्त्रीत दडलेली असतत. जगात सर्व काही माणूस मिळवू शकतो पण जन्मघेण्यसाथी एका स्त्रीची कुसच लागतेह्म्हणुनच स्त्रीला प्रथम वंदन करतात "मातृदेवोभव" स्त्री खरच एक अनाकलनीय व्यक्तीमत्व आहे

नादब्रह्म

2007-11-17T13:14:00.000+05:30

सप्त स्वर संगीताचे
भाव उकलती मनाचे
किमया या सात स्वरांची
निर्मिती होई नव रसांची

होता स्वरांचा झंकार
होई नादब्रह्म साकार
संगीताचे साकारणे
हे तो ईश्वराचे देणे

ब्लॉगचे हस्तांतरण

2007-10-26T06:15:00.000+05:30

सप्रेम नमस्कार,

माझ्या आईच्या कवितांचा हा ब्लॉग दि. १९ मार्च २००७ मी रोजी सुरू केला. आईच्या कविता लोकांपर्यंत पोहोचाव्यात हा त्यामागील हेतू होता. आपल्यासारख्या रसिक वाचकांनी अधुन मधुन प्रतिक्रिया व्यक्त करून तो सफलही केला त्याबद्दल मनःपूर्वक धन्यवाद. मध्यंतरी आईची प्रोफाईल तयार केली व तिने स्वत: या ब्लॉगमध्ये दोन कविताही लिहिल्यात. आता आई भारतात व मी भारताबाहेर असल्यामुळे, तिच्या कविता तिने प्रकाशित करणं जास्त सोयीस्कर आहे. आज या ब्लॉगची सूत्रे आईच्या हातात देताना मला अत्यंत आनंद होतोय. आईच्या कविता आता तिच्याच हस्ते प्रकाशित होतील याचा आनंद शब्दातीत आहे. तुम्हा सर्वांच्या साक्षीनं आईला मी अनेक शुभेच्छांसह हा ब्लॉग हस्तांतरित करीत आहे. या ब्लॉगवर असंच प्रेम करीत रहाल असा मला विश्वास आहे.
धन्यवाद.

-प्रशांत उदय मनोहर

चार ओळी

2007-09-30T00:42:00.000+05:30

मुक्त मी स्वच्छंद मी
बेभान मी स्वप्नील मी
या अशा उन्मुक्ततेला
उत्स्फूर्त तुझी साथ ही

फुले पारिजात पानोपानी
शुभ्र सडा पडे अंगणी
जणू स्वागता उषेच्या
अंथरला शुभ्र गालिचा

पहाट गुलाबी थंडीची
वाट धुक्यात हरवली
होता भानूचा उदय
मिळे सृष्टीलाच ऊब

मळभ येतसे अंबरी
आकाश डहुळे अंतरी
वीज कडकडाट करी
पडती पावसाच्या सरी

अर्चना

2007-09-10T10:27:00.000+05:30

गजानना श्री गजवदना
नित करते मी तव अर्चना

सर्वांगी चर्चिला शेंदूर
माथी वाहियले दूर्वांकुर
जोडूनिया उभय कर
वंदन तुजला करीते मी

तुज आवडती शमी मंदार
जास्वंदीचे पुष्प मनोहर
लाडू मोदक आणिक खीर
नैवेद्य तूज दाविते मी

करी प्रार्थना तव चरणी
राही मन तव नामस्मरणी
प्रेमभावे अंतःकरणी
तव पदी लीन होते मी

होवो मज तव दर्शन
आतुरले हे माझे मन
गळून पडो माझे मीपण
हीच आस मनी धरिते मी

मन आनंदाने नाचे

2007-09-02T14:31:00.001+05:30

लाभे सान्निध्य निसर्गाचे
मन आनंदाने नाचे

वाट डोंगर दर्‍यांची
सर येई पावसाची
धुके पसरले दाट
दिसेनाशी झाली वाट
रम्य या निसर्गात मन आनंदाने नाचे

पाणी ठेविले धरणी बंधनी
तरी वाहे ते खळाळूनी
चिंब भिजती ग सारे
होती बेभान पाण्याने
विसरून बंधन वयाचे मन आनंदाने नाचे

क्षण लाभे आनंदाचा
पावसात भिजण्याचा
उमलती फुले विविधरंगी
सृष्टी हरित होई अंगी
पाहूनी ईश्वरी चमत्कार मन आनंदाने नाचे

-सौ. प्रतिमा उदय मनोहर

स्पर्श

2007-09-02T14:17:00.000+05:30

स्पर्श सांगतो जीवाला
अर्थ खर्‍या भावनेचा
स्पर्शातून आईच्या
झरे झरा वात्सल्याचा

स्पर्श गुरू-आशिषाचा
देई आधार मनाला
स्पर्श घडवी दर्शन
अंतर्भावांचे मनाला

स्पर्श मूक सुहृदांचा
शांतवितसे मनाला
जे न सांगू शके वाणी
स्पर्श सांगे ते तत्क्षणी

-सौ. प्रतिमा उदय मनोहर

प्रभात

2007-09-01T12:21:00.000+05:30

झुंजुमुंजु झाल्या दिशा झाली पहाट पहाट
पक्षी करिती किलबिलाट धुक्यात हरवली वाट
त्या धूसर वाटेवरुनी चालत जाता दूरवर
दिसला चक्षुंना अपूर्व निसर्गाचा चमत्कार

वाट होती वळणांची डोंगरावर जाणारी
त्या पहाटवेळेला होती शांत सृष्टी सारी
जाता डोंगरमध्यावर दृष्य देखिले विलोभनीय
प्राचीला डोंगराआडून होत होता सूर्योदय

दूरवरी देवळात होत होता घंटानाद
पक्षी आनंदाने करिती मधुर नाद
होता हवेमध्ये तेव्हा सुखद गारवा खरा
शुद्ध वातावरणाचा आनंद मिळे न्यारा

-सौ. प्रतिमा उदय मनोहर

किमया श्रावणाची

2007-08-20T11:47:00.000+05:30

आला श्रावण श्रावण महिना पाचवा वर्षाचा
महिना व्रतवैकल्याचा, उत्साहाचा अन् सणांचा

येती पावसाच्या सरी तृप्त होई मन धरित्री
पालवते सृष्टी सारी फुले अंगोपांगी खरी

खेळ ऊनपावसाचा महिना हर्ष उल्हासाचा
बहर येई फळाफुला सख्या झुलती ग झुला

धनु इंद्राचे आकाशी पखरण सप्तरंगाची
हिरवाईचा शेला अंगी पृथ्वी आनंदे पांघरी

श्रावणाच्या महिन्यात पृथ्वी तेजाने झळाळी
जणु गर्भिणीचे तेज चढे तिच्या अंगावरी

-सौ. प्रतिमा उदय मनोहर

आशेचा किरण

2007-07-13T17:57:00.000+05:30

काळोखालाही असते प्रकाशाची झालर
नको मना निराश होऊ, आशेची कास धर

संध्याछायेचा खेळ नित्य चाले जीवनात
तरीही रोज होते प्रसन्न प्रभात

रात्रीच्या अंधारात सुख शांत झोपते
दुःख असता मात्र झोप चाळवते

रविकिरणांच्या चाहुलीने सकाळ तेजाळते
सर्व प्राणीमात्रांना ती कामाला लावते

दुःखमय जीवनी आशेचा एक किरण
उजळून टाकतो मनाचा कण अन् कण

-सौ. प्रतिमा उदय मनोहर

मानवी जीवन आणि गणित

2007-07-01T20:24:00.000+05:30

"ए आई, लवकर इकडे ये. हे गणित मला समजावून सांग ना." छोटी मीनु मला म्हणाली आणि माझं मन विचार करू लागलं -प्रत्यक्ष आपल्या जीवनाशी गणिताचं किती दृढ नातं असतं! पुस्तकी गणित प्रयत्नांनी सुटू शकतं. पण त्या परमात्म्याने मानवाचं गणिताशी जन्मत: जे नातं दृढ केलं असतं ते मरणानेच सुटतं. जीवन-मरणाच्या चक्राप्रमाणे गणिताचं हे चक्र अव्याहत चालू असतं. एक ते शून्य आकडे भौतिक गणितं सोडवतात. मानवी जीवनाचा पाठपुरावाही हे अंकच करीत असतात.
ब्रह्म एक असतं. त्याला आपण ईशतत्व किंवा गणेशतत्व म्हणतो. त्यापासून प्रकृती व पुरुष या दोन रूपांची निर्मिती होते. या दोहोंच्या एकरूपतेतून जीवाची निर्मिती होते. त्यात ईशतत्वाचा अंश असतो, म्हणजेच जीव आणि शिव एकरूपतेने वास करतात. या जीवाच्या अवस्था तीन - उत्पत्ती, स्थिती व लय. त्यांच्या अधिष्ठात्री दैवतं तीन - ब्रह्मा, विष्णु व महेश. या जीवनाचे पुरुषार्थ चार - धर्म, अर्थ, काम व मोक्ष; व त्यांचे सार सांगणारे वेदही चार. पृथ्वी, आप, तेज, वायु व आकाश या पाच तत्वांपासून या जीवाची निर्मिती झालेली असते. त्यावर काम, क्रोध, लोभ, मोह, मद व मत्सर या सहा विकारांचा पगडा असतो. हे मोक्षमार्गाच्या आड येत असल्यामुळे यांनाच षड्'रिपु' म्हणतात. मानवाचे शारीरिक आरोग्य सात चक्रांच्या समतोलाने समृद्ध होते - १. मूलाधारचक्र, २. स्वाधिष्ठानचक्र, ३. मणिपुरचक्र, ४. अनाहतचक्र, ५. विशुद्धचक्र, ६. आज्ञाचक्र ७. सहस्राधारचक्र. मानवाच्या ज्ञानतत्वांशी आठ या अकड्याचा संबध आहे. शब्द, स्पर्श, रस, रूप, गंध आणि मन, बुद्धी व अहंकार यांच्या सहाय्यानेच मानवाला सभोवतालची जाणीव होते. हा मानवी देह नऊ द्वारांनी युक्त आहे. दोन कान, दोन डोळे, दोन नाकपुड्या, एक मुख, ही चेहर्‍यावरील सात द्वारे व दोन निकासाची द्वारे. इतकी द्वारे या देहात असूनही प्राण या देहात राहतो ही ईश्वराची किमया. जीवनाच्या अंती मात्र हा प्राण देह सोडतो व शून्यात विलीन होतो, ज्याला कुणी पाहू शकत नाही, जाणू शकत नाही. पुन्हा पंचमहाभूतांच्या सान्निध्यातून हा प्राण नवा देह धारण करतो व जीवनाचे हे 'अंकगणित' अव्याहत चालू राहते.
मला अशी माझ्याच विचारात गुंग झालेली पाहून मीनू म्हणाली, "अग आई, तुझं लक्ष्य कुठे आहे? गणित शिकवतेस ना?" मी भानावर आले; व तिला पुस्तकी गणितं सोडवण्यात मदत केली.

-सौ. प्रतिमा उदय मनोहर

माय मराठी

2007-07-01T20:06:00.000+05:30

अमृतमय भाषेतूनी या परमेशा स्तवती
धन्य धन्य ही माय मराठी थोर तिची कीर्ती

ज्ञानेश्वरीतुन गीतार्थ गूढ ज्ञानेश्वर वदती
मायबोलीतुन निरुपण करुनी सकलां उद्धरती

तुकयाने ती लिहिली गाथा विठ्ठलचरणी ठेउनि माथा
नामयाच्या अभंगातून भाषा रसाळ ही झाली

या भाषेचे रूप आगळे शब्दांचे भावार्थ निराळे
काव्यरूप हे हिला लाभता मने झंकारती

-सौ. प्रतिमा उदय मनोहर

सागर - सरिता

2007-06-21T11:18:00.000+05:30

तू अथांग सागर मी खळाळती सरिता
नित प्रवाहित होते तुझ्या मीलनाकरिता

तू सदैव घनगंभीर मी प्रवाहित नीर
तुझ्या भेटीसाठी मी झाले अधीर

तुझ्या मीलनाचा मार्ग असे अडथळ्यांचा
दर्‍या-डोंगरांचा अन् आडवळणांचा

ओलांडूनी सर्व संकट मी धावते रात्रंदिस
तू दिसता समोरी धन्य वाटे रे मनांस

चाले सतत सोहळा आपुल्या मीलनाचा
एकच मम मनी ध्यास तुला भेटण्याचा

-सौ. प्रतिमा उदय मनोहर

सौंदर्य

2007-06-21T11:00:00.000+05:30

उगवता सूर्य, कोवळं ऊन
प्राचीचे रंग उधळले सुंदर

पाण्यातील तरंग, कारंजाचे तुषार
झुळझुळ झरा वाहतो सुंदर

बाळाचे हसणे, कळी उमलणे
नवी पालवी दिसते सुंदर

घंटेचा नाद, सनईचे सूर
गाण्याची तान गुणगुणली सुंदर

चमचमत्या चांदण्या, चंद्राची शीतलता
पहाट वारा वाहे सुंदर

-सौ. प्रतिमा उदय मनोहर

सख्या रवीच्या

2007-06-21T10:30:00.000+05:30

प्रातःकाली रविकर येई धरुनी उषेचा हात
उषा लाजली त्या स्पर्शाने हसे हळूच गालात
पक्षी गाती मधुर स्वरांनी रम्य पहाट गीत
लाल केशरी सहस्र किरणे नक्षी काढिती गगनात

झुळझुळ वाहे शीतल वारा होई पुलकित धरती
हळुहळु दिन हा पुढे सरकतो प्रकाश पसरे आसमंती
रवि तेजाने तळपू लागे सोडी हात उषेचा
अशा प्रखर तेजाला लाभे संग माध्यान्हीचा

तेजस्वी सूर्याची किरणे होता थोडी शांत
दिन ढळला आणि म्हणाला झाली आता सांज
संध्या येई स्वागता रविच्या माध्यान्ह सोडे हात
एकच रविकर प्रिय होई तिघींना काय ईश्वरी मात

-सौ. प्रतिमा उदय मनोहर

वळीव

2007-05-25T14:52:00.000+05:30

आला वळीव वळीव, पडती पर्जन्याच्या धारा
वाहे खट्याळ समीर नभ वाजवी नगारा

वर्षाव अमृताचा मेघ करी धरणीवरी
भिजुनिया चिंब त्यात अवनी तृप्त होई खरी

दरवळे मृद्गंध चौफेर आसमंती अनिवार
जणु सुगंधाची कुपी विधाता उधळी सभोवार

या पहिल्या पावसाची ओढ सर्वांना अंतरी
होता आगमन त्याचे मन आनंदे झंकारी

-सौ. प्रतिमा उदय मनोहर

कवन

2007-04-18T18:34:00.000+05:30

जीवनाचे तरु | लोटले संसारी|
जावे पैलतीरी| ध्येय एक ||१||

या भवसागरी| षडरिपूंचे डोह|
गटांगळे जीव| त्यांत नित्य ||२||

चिंतेची वादळे| येती प्रवासात|
भरकटे जीव| वादळांत ||३||

मायेचा भोवरा| मोहवी मनांस|
घालितसे पाश| जीवां नित्य ||४||

सुखदुःखरूपी| हा भवसागर|
तरण्यास जपा| रामनाम ||५||

कवनाची स्फूर्ती| दिली रामराये|
मी तर जुळारी| जीव एक ||६||

-सौ. प्रतिमा उदय मनोहर

कृष्णलीला

2007-04-18T17:59:00.000+05:30

रुमझुम वाजती वाळे बालमुकुंदाचे
नंद यशोदा करिती कौतुक कृष्णकन्हैयाचे

पुत्र आठवा देवकीचा हा वाढे नंदाघरी
कंसासि होई श्रुत वार्ता - असे जीवित त्याचा अरी!

पुतनेसी त्या कंस पाठवी हरण्या हरीचे प्राण
शेषुनी पान्हा पुतनेचा हरी हरण करी तिचा प्राण

गोप-गोपिकांसवे खेळतो कान्हा मथुरेत
त्यांच्या संगे गुरे राखण्या जाई वनी आनंदात

गोपाळांचा जमवुनि मेळा करी गोरस चोरी
रानी वनी हिंडता वाजवी गोड स्वरे बासरी

अशा अनंत लीला केल्या बालपणी कृष्णाने
श्रवण करिता प्रसन्न होई मन अती आनंदाने

-सौ. प्रतिमा उदय मनोहर

श्रीरामाचा विजय

2007-03-27T18:42:00.000+05:30

ऐकताचि वार्ता प्रभुविजयाची
सिद्ध स्वागतासी अयोध्यानिवासी होती

करूनी सडासंमार्जन रंगावली रेखिती
गुढ्या तोरणांनी नगरी श्रुंगारिती

होता प्रभु आगमन वाजे सनई मंजुळ
पुष्पांचा वर्षाव प्रभुंवर करीती

आला आला रामराया लक्ष्मण सीतेसह
भक्तिभावे जन दृष्ट त्यांची काढिती

-सौ. प्रतिमा उदय मनोहर

ऋतुचक्र

2007-03-27T18:23:00.000+05:30

आला वसंत ऋतु आला
पानझडीचा काळ संपला
फुटे पालवी नव वृक्षावर
येई मोहोर आम्रतरूवर

ग्रीष्माची लागता चाहुल
तप्त होतसे सकल धरातल
ऋतु हा आम्रफलांचा
अन् शीतल पेयांचा

वर्षाऋतुच्या आगमनाने
सृष्टी मोहरे आनंदाने
पर्जन्याने येई गारवा
ऋतु हा सणांचा अन् उत्साहाचा

शरदऋतु हा मुख्य सणांचा
दसरा, कोजागिरी, दिवाळीचा
शरदाचे चांदणे शीतल
करी भाव मनांतिल तरल

आली हेमंताची स्वारी
देई थंडीची ललकारी
येता थंडीची लाट
धुके पसरे ग दाट

करी आगमन शिशिर
वाहे जोराने समीर
ऋतु हा पानझाडीचा
ऋतुचक्रातील ऋतु शेवटचा

-सौ. प्रतिमा उदय मनोहर

तृप्त जाहली वसुंधरा

2007-03-24T13:48:00.000+05:30

ग्रीष्माच्या रणरणीत उन्हाने
तप्त जाहली वसुंधरा
अंगावरती ऊष्णतेने
पडल्या असंख्य चिरा

आभाळाचे मन द्रवले
पाहुन वसुंधरेला
अंबरी हे मेघ दाटले
समीर ललकारीत आला

सोसाट्याचा सुटला वारा
झरती पर्जन्याच्या धारा
प्राशन करुनी अमृतधारा
तृप्त जाहली वसुंधरा

-सौ. प्रतिमा उदय मनोहर

कोपरा

2007-03-24T13:33:00.000+05:30

कोपरा मी मनाचा
असे भुकेला प्रेमाचा
मी साठवितो आठवणी
जीवनाच्या अगणित मनी

मी जोडी चार भिंतींना
चार ठिकाणी काटकोनात
देतसे आकृतीबंध तयांना
खोलीच्या बांधकामात

दिवाणखान्याचे आम्ही चार कोपरे
असतात आमचे विविध चेहरे
प्रत्येकाचे सजणे निराळे
प्रत्येकाच्या नशिबी काय? न कळे

कोपरा मी सरकारी इमारतीच्या जिन्याचा
करिती वापर माणसे विचित्रची माझा
कुणी टाकिती पानाची पिचकारी मम अंगावर
कुणी केरकचरा टाकिती वरचे वर

कोपरा मी रस्त्यावरील वळणाचा
असे थांबा मी रिक्षा थांबण्याचा
साक्षी मी रस्त्यावरील रहदारीचा
मित्र असे मी कॉलेज कुमारांचा

-सौ. प्रतिमा उदय मनोहर

मानसपूजा

2007-03-21T18:45:00.000+05:30

करिते मी मानसपूजा
विघ्नहर्त्या मोरयाची.
यावे यावे गजानना
आज माझ्या सदनासी.

जरा थांब तू दारात
पद तव प्रक्षाळिते.
पुसुनिया तयांवरी
कुंकुम स्वस्तिक रेखिते.

लावुनिया निरांजन
औक्षण तुझे करिते
हाती साखर देऊनी
तुझे स्वागत करिते.

बसावे चौरंगावरी
पाद्यपूजा मी करीते.
केशर तिलक भाळी लावुनी
गळा पुष्पहार घालते.

अंगावरी अलंकार
माथा मुकुट शोभतो.
पितांबर नेसवूनी
यज्ञोपवीत मी अर्पिते.

आरती तुझी करोनी
मंत्रपुष्प मी वाहते.
शमी दूर्वा मांदार अन्
जास्वंद पदी वाहते.

नैवेद्य हा मोदकांचा
तसाच पेढे-बर्फीचा
अर्पुनिया तुज देवा
प्रर्थना तुझी करिते.

देवा राहो तुझे नाम
मुखी माझ्या अखंडित.
सेवा करण्याची बुद्धी
ठेवी जागृत निरंतर.

ही माझी मानसपूजा
स्वीकारावी हे गणेशा.
कृपाकर शिरी असावा
हेचि मागणे परमेशा.

-सौ. प्रतिमा उदय मनोहर

सागरांस

2007-03-19T13:20:00.000+05:30

सागरा, तुझी निळाई मोहवी मनाला
तुझी अथांग व्याप्ती न कळे कधी मनाला

दडवले तुझिया पोटी अनमोल रत्नभंडार
शंख शिंपले मोती अन् विविध जलचर

तुझे रौद्र रूप भिवविते मनाला
गहिरे तुझे पाणी ओढ लावी जीवाला

वाटे व्हावे स्वार तुझिया लाटांवरी
तुझे अनुपम सौंदर्य अनुभवावे एकदा तरी

-सौ. प्रतिमा उदय मनोहर

बाळ जातो दूर देशा

2007-03-19T11:23:00.000+05:30

बाळ जातो दूर देशा, मनी वाटे हुरहुर
मन मायेचे हे वेडे, येती असंख्य विचार

नवा देश नवी भाषा, तेथे सारेच नवे रे
बाळा खंबीर मनाने, सूर तुझे जमवुनि घे रे

करी ज्ञान संपादन, लक्ष ठेवी ध्येयावरी
करी अभ्यास तू खूप, मिळवी यश तू अमाप

आशिर्वाद मातपित्यांचे बंधूचे, आहेत सदैव तुझे शिरी
शुभचिंतन करिती सारी, सान थोर सगी सोयरी

ध्येयपूर्ती झाल्यावरी आहे एकचि सांगणं
येई परतुनी घरी, फेडी मातृभूमीचे ऋण

-सौ. प्रतिमा उदय मनोहर